Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Lubuska mapa zabytków jest gęsta od pałaców i zamków. Naliczono ich 250. Sporo z nich legitymuje się książęcymi i magnackimi rodowodami, niektóre nawet królewskimi. Część była warownymi twierdzami, część wystawnymi dworami.

Magnacką rezydencję w Brodach rozsławił ród Brühlów. Hrabia Henryk był pierwszym ministrem króla Polski Augusta II. Rodzina Brühlów nadała pałacowi między Lubskiem a Forst wystawny, barokowy wygląd.

Brody, powiat żarski. Pałac, siedziba rodu BruhlówBrody, powiat żarski. Pałac, siedziba rodu Bruhlów Fot. Artur Łukasiewicz/AG

Pałac przebudowywał w XVIII w. nadworny architekt króla Augusta II Jan Krzysztof Knoeffel. Był to trzykondygnacyjny budynek murowany z cegły z mansardowym dachem i krużgankami od strony dziedzińca, zbudowany na planie podkowy. Pałac zasłynął z przyjęć i wspaniałych polowań, w których uczestniczył August III i jego dwór. W 1790 r. Alojzy Fryderyk von Brühl wystawił w plenerze „Sen nocy letniej” Szekspira, co komentowały dwory w całej Europie.

Ród Brühlów uwiecznił w swojej trylogii saksońskiej Józef Ignacy Kraszewski. Przez Brody przebiegały ścieżki Wielkiej Emigracji po powstaniu listopadowym i styczniowym.

Pałac w Zaborze

Pałac w Zaborze k. Zielonej GóryPałac w Zaborze k. Zielonej Góry Arch. UMWL

Magnacki Zabór również miał swoją legendę – hrabinę Cosel. Metresa króla Augusta II Mocnego stała się również bohaterką powieści Kraszewskiego. Na jej podstawie w latach 60. Jerzy Antczak nakręcił film i serial. Hrabinę grała Jadwiga Barańska. W Zaborze rządził właśnie nieślubny syn słynnej hrabiny, Fryderyk August Cosel, który w 1744 r. nabył pałac wraz z okolicznym majątkiem. Doprowadził majątek do upadku. W 1778 r. posiadłość z pałacem kupiła rodzina Schönaichów.

Pałac w Zaborze pod Zieloną Górą, otoczony fosą, wzorowany jest na wczesnobarokowych rezydencjach francuskich. Zbudowany z XVII w., przetrwał zawieruchę II wojny światowej. Rokokowy sznyt wnętrz zyskał po 1745 r. Najpiękniejszą jest odrestaurowana sala kryształowa.

W pałacu od 1907 do 1922 r. mieszkała Hermina Reuss-Hohenzollern, księżna i druga żona ostatniego cesarza Niemiec Wilhelma II.

Piastowie z Kożuchowa

Zamek w Kożuchowie, woj. lubuskieZamek w Kożuchowie, woj. lubuskie Fot. Arch. UMWL

Kożuchów zawdzięcza swoją nazwę wyrabianym i noszonym ponoć w całej Europie kożuchom. Nie mniej znany był zamek, książęca siedziba wzniesiona przez Piastów głogowsko-żagańskich na początku XIV w. Władzę tu sprawowali m.in. książęta Henryk VIII Wróbel i Henryk IX Starszy. W latach 1491-1506 zamek jako lenno przeszedł we władanie Jana Olbrachta, a później Zygmunta Starego i kolejnych królów polskich.

Pod koniec zamek XVII w. przeszedł w ręce zakonu karmelitów i został przekształcony w klasztor. W 1810 r. stał się zbrojownią, a następnie przejęła go gmina staroluterańska.

Zamek jest w dużej mierze odrestaurowany. Kamienne mury obronne sięgają siedmiu metrów. Dziś w Kożuchowie pielęgnuje się tradycję średniowiecznych turniejów rycerskich. O historii miasta mówi dawny cmentarz św. Trójcy, dziś wspaniałe lapidarium rzeźby nagrobnej, w którym zgromadzono ponad 200 unikatowych płyt nagrobnych.

Zamek w Krośnie Odrzańskim

Krosno Odrzańskie, zamek piastowskiKrosno Odrzańskie, zamek piastowski Arch. UMWL

Zamek w Krośnie Odrzańskim, sięgający swą historią początków XIII w., powoli się odbudowuje. To była ulubiona rezydencja księcia Henryka I Brodatego. Tutaj też zmarł.

Z tego zamku w 1241 r. wyruszył pod Legnicę książę Henryk Pobożny i tutaj, jak twierdzą kronikarze, jego matka dowiedziała się o śmierci syna. Tu również schroniła się księżna Jadwiga z mniszkami z trzebnickiego klasztoru w czasie najazdu tatarskiego.

Zamek w Międzyrzeczu

Zamek w MiędzyrzeczuZamek w Międzyrzeczu Arch. UMWL

Międzyrzecz między Świebodzinem a Skwierzyną ma królewska historię. Szturm na gród i jego zdobycie przez Bolesława Krzywoustego opisywał w swojej kronice Gall Anonim. Wcześniej wzmianki o grodzie pojawiały się w kronikach Thietmara.

Zamek w widłach Paklicy i Obry wzmocnił i odbudował Kazimierz Wielki. W XV wieku Międzyrzecz był kluczowym miastem na zachodnich rubieżach Wielkopolski. Strażnicą zachodnich granic. W 1520 r. król Zygmunt Stary nadał mieszczanom przywilej sprzedaży na wyłączność szarego sukna. Po drugim rozbiorze Polski Międzyrzecz znalazł się w granicach Prus.

Po wiekach średnich i późniejszych pozostały fragmenty zespołu zamkowego z parkiem i działającym dziś muzeum. Zachowała się część starych murów, zrekonstruowano dom bramny.

Księżna Dino i pałac w Żaganiu

Pałac w ŻaganiuPałac w Żaganiu Fot. Agnieszka Wocal / Agencja Gazeta

Podobno gród nad Bobrem założyła księżna Żaganna, córka legendarnej Wandy, która „nie chciała Niemca". Wiemy na pewno, że o Żaganiu słyszano już na początku XIII wieku,

Kubaturą pałac w Żaganiu dorównuje Wawelowi. Obok pałacu rozciąga się 100-hektarowy park, przed II wojną światową uważany za najpiękniejszy na Śląsku. Pałac z parkiem obecny magnacki kształt i wystrój zyskał za czasów księżnej Doroty Talleyrand-Perigord. Wtedy też do Żagania zjeżdżały najznamienitsze osobistości XIX w., m.in. król pruski Fryderyk Wilhelm IV czy Aleksander von Humboldt, a Franciszek Liszt grywał na kościelnych organach.

Panującą tu Dorotę nazywano księżną Dino. Podupadłe w czasie wojen napoleońskich, stało się dzięki niej pulsującym „kawałkiem Francji w środku Niemiec". W salach żagańskiego pałacu wisiały wtedy obrazy Rembrandta, Goi, Velázqueza, Tycjana i Canaletta. Bogate archiwum zawierało autografy dzieł Goethego, Schillera, Talleyranda, listy Napoleona do Józefiny oraz listy Stanisława Augusta Poniatowskiego. Sama księżna Dino korespondowała z Fryderykiem Chopinem i Aleksandrem Fredrą. Zmarła w 1862 r. Żegnało ją 10 tysięcy ludzi. Spoczęła w kościele św. Krzyża w Żaganiu.

W rękach rodziny Talleyrand de Perigord Żagań pozostawał do 1935 r., kiedy Hitler odebrał Księstwo Żagańskie właścicielom - uznano ich za wrogów Rzeszy.

Artykuł otwarty w ramach bezpłatnego limitu

Wypróbuj prenumeratę cyfrową Wyborczej

Nieograniczony dostęp do serwisów informacyjnych, biznesowych,
lokalnych i wszystkich magazynów Wyborczej.