Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Czym jest dzieciństwo? Wbrew pozorom to pytanie wcale nie jest proste. Termin ten odnosi się w zasadzie tylko do człowieka i obejmuje, jak podaje Wikipedia, okres do około 14. roku życia. W tym czasie następuje intensywny rozwój zarówno w sferze fizycznej, jak i intelektualnej i psychicznej. Jest to jednak proces bardzo powolny, niedostrzegalny w krótkich odcinkach czasowych. Na potrzeby tego artykułu uznajmy, że dzieciństwo dotyczy też zwierząt. I tu od razu spotkam się z rodzącymi się wątpliwościami: jaką kategorię przyjąć za okres dzieciństwa w świecie zwierząt?

Dzieciństwo, czyli okres opieki rodzicielskiej nad potomstwem

W świecie zwierząt opieka nad potomstwem wcale nie jest normą. Nie jest też cechą, którą przypisać by można jedynie organizmom na wyższym poziomie rozwoju. Potomstwem opiekują się np. niektóre gatunki pijawek, pająków czy znane wszystkim osy lub pszczoły.

Racza mama przez pół roku nosi pod odwłokiem jajeczka, z których rozwijają się potem małe raczki. Swoimi dziećmi opiekują się również niektóre ryby. W przypadku koników morskich to samiec nosi w specjalnej torbie lęgowej jajeczka, a potem opiekuje się potomstwem. Istnieje też cała grupa ryb nazywanych gębaczami (należy do nich np. tilapia, ryba dostępna ostatnio w polskich sklepach i restauracjach), które inkubują ikrę oraz młode w swych pyskach. Zwykle okres opieki rodzicielskiej nad potomstwem nie trwa dłużej niż kilka tygodni, w ostateczności kilka miesięcy.

Są jednak wyjątki od tej reguły. Małe bobry mieszkają ze swymi rodzicami aż przez dwa lata. Przez taki okres opiekę nad potomstwem sprawują także delfiny butlonose czy ogromne ssaki morskie – płetwale. Goryle opiekują się młodymi aż 3-4 lata, podobnie słonie i żyjące w morzach humbaki.

Dzieciństwo, czyli niedojrzałość seksualna

To kryterium jest jasne i przejrzyste, i jeśli przyjmiemy je za wyznacznik zwierzęcego dzieciństwa, okaże się, że w niektórych przypadkach może być ono naprawdę długie.

Piękny chrząszcz – jelonek rogacz staje się dorosły po 3-4 latach życia larwalnego. By stać się dorosłym ptakiem, łabędź niemy potrzebuje 3 lat życia, bocian biały 4 lat, a bielik 5 lat. Żyrafa dojrzewa ok. 5. roku życia, hipopotam w wieku 5-7 lat.

Larwa pewnego chrząszcza, spuszczela pospolitego, w niesprzyjających warunkach może dojrzewać do postaci dorosłej nawet do 10 lat. W tym czasie mieszka sobie w naszych, ludzkich domach, chrupiąc belki stropowe i inne duże drewniane elementy.

Znana wszystkim ryba – węgorz europejski potrzebuje kilkunastu lat, by dorosnąć, dojrzeć i przystąpić do rozrodu. Słonie, by dojrzeć, potrzebują aż 15 lat.

Dzieciństwo, czyli odmienność wyglądu

Większość znanych zwierząt od pierwszych chwil życia podobna jest do osobników rodzicielskich. Jednak ukryte przed naszym wzrokiem pod wodą, pod ziemią lub w drzewie żyją całe rzesze organizmów, które zupełnie nie przypominają swych postaci dorosłych. Co więcej – większość swego życia spędzają w postaci larwalnej.

Jętki to maleńkie owady, które większość swojego trwającego do kilku lat życia spędzają jako żyjące w wodzie larwy. W postaci dorosłej pojawiają się nagle i masowo, latając nad wodami. Zjawisko to pięknie opisywała w „Nad Niemnem” Orzeszkowa. Po kopulacji i złożeniu jaj jętki umierają. Ich życie w postaci dorosłej trwa zwykle 1-2 dni. Podobne zwyczaje mają inne owady – ochotki.

Trociniarka czerwica to nocny motyl, którego gąsienice żyją w drewnie od 2 do 4 lat, by po przepoczwarczeniu się przez zaledwie kilka tygodni wieść życie motyla. Rekordzistą są występujące w Ameryce Północnej tzw. cykady wieloletnie, u których larwalne dzieciństwo trwa w zależności od gatunku 13 lub 17 lat, zaś dorosłość zaledwie miesiąc.

Dużą odmiennością wyglądu od swych rodziców cechują się też wszystkie płazy. Mała żaba, nazywana kijanką, spędza w wodzie kilka tygodni swego życia i wizualnie bardziej przypomina rybkę niż żabę.

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.